Xatirə Quliyeva
AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun
Multikulturalizm və Tolerantlıq Fəlsəfəsi şöbəsinin müdiri
fəlsəfə elmləri doktoru


Dünən – iyun ayının 4-də xalqımız növbəti erməni terrroru ilə qarşılaşmışdır. Azərbaycan Dövlətinin işğaldan azad etdiyi Kəlbəcər rayonunda vəzifə borcunu yerinə yetirərkən Azərbaycan Televiziyasının operatoru Sirac Abışov, Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC) əməkdaşı Məhərrəm İbrahimov və Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini Arif Əliyev minaya düşərək həlak olmuş, bir neçə nəfər yaralanmışdır.
Əslində bu erməni xislətinin bariz nümunəsidir. Bizə, dünyaya bu xislət, düşmən genetik varlığı çoxdan tanışdır. 1905, 1918-ci illərdə Azərbaycanda bolşeviklərə böyük dəstək verən ermənilərin Bakıda və ölkəmizin müxtəlif bölgələrində törətdikləri soyqırım tarixə dərin izlər salıb. 1918- ci ildə erməni soyqırımının qarşısının alınması üçün Türkiyə əsgərləri nə qədər uzaq məsafə və çətin yollarla - Qarsdan keçməklə qan qardaşlarının köməyinə yetişmişlər. Digər tərəfdən də Ənvər paşanın qardaşı Nuru paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz Müsəlman ordusu Azərbaycan türklərinin də qoşulduğu bu əsl TÜRK ORDUSUNA birləşərək Ruslarla, əslindəsə türkün əbədi düşməni ermənilərlə mübarizə aparmış, soyqırımçıları geri oturtmuşdur.
1918-ci ildə “Ya istiqlal, ya ölüm”- hayqıran türk geniralı Kazım Qarabəkir paşa Azərbaycanın qədim məskəni Naxçıvanı erməni daşnaklarından qorumuş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Osmanlı İmperiyasının dəstəyi ilə Naxçıvan və ətrafında yaşayan türklərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Araz Türk Cümhuriyyətinin yaradılmasına nail olmuşdur. Hələ Kazım Qarabəkir paşa İran Azərbaycanını da ingilisləri dəf edərək fəth etmiş, bir müddət o tərəfli, bu tərəfli Azərbaycan ürək kimi bərabər döyünmüşdür.
Naxçıvana gəldiyi vaxt maarifçilik işlərinə də nəzarət edən Kazım Qarabəkirin məktəblərdə öz yazdığı Marşı öyrətməsi xatırlanmaqdadır.
Ya istiqlal ya ölüm,
Ya istiqlal, ya ölüm !
Vətənim, millətim, bayrağım, evim,
İstiqlalsız yoxdur yerim !
Zəncir vurdurur mu Türklər boynuna,
Varlığı fədadır vətən yoluna.
Biz tarixin Türk dediyi millətiz,
Hür yaşar, hür ölür, nurlu ümmətiz !
Həmin mürəkkəb, qarışıq illərdə Azərbaycanın yanında olan Türkiyə öz qoşunlarını Naxçıvandan o vaxt çıxarıb ki, Rusiya Naxçıvan sərhədlərini tanıyıb.
Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələrində cərəyan etmiş və tarixə vandallıq məzmun və mahiyyətində iz salmış 1918-ci il, 31 mart-02 aprel soyqırım hadisələri, o cümlədən ermənilərin Şamaxı şəhərində törətdikləri vəhşətlər də tarixdə Erməni xislətinin vandallığ nümunəsi kimi yaşayır. Onların xalqımıza, millətimizə qarşı törətdiyi soyqırım xəritəsi Bakıya qədər bütün rayonlarımızda, kəndlərimizdə öz vəhşət izlərini qoymuşdur. Göyçayda, Qaraməryəm ərazisində, Hacıqabul, onun Nəvai qəsəbəsində, Qobustanda və beləcə Bakıda törədilmiş qəddarlıqlar şəxsən mən özüm daxil nəsil-nəsil uşaqlara nənə-babalarının danışdığı qorxulu nağılların mövzusuna dönmüşdür.
Həmçinin ermənilərin Quba rayonunda Azərbaycanlılara qarşı 1918-ci il soyqırımında törətdikləri vəhşiliklər şəhid qəbirstanlığında öz aydın izlərini yaşadır. 2007-ci ildə yol təmiri zamanı təsadüf nəticəsində üzə çıxmış, başları bədənlərindən ayrı vəziyyətdə olan yüzlərlə şəhid nəəşi tarixdə insan adlanan ermənilərin öz insan həmvarlığına qarşı amansızlığına əyani sübutdur.
Bu da bir həqiqətdir ki, Türkiyə həmişə ölkəmizə qarşı, xalqımıza qarşı isti, doğma münasibətlərdə olmuş, Azərbaycana dost, qardaş köməyini heç vaxt əsirgəməmişdir.
Heç də təsadüfi deyil ki, Ulu öndər Heydər Əliyev 1997-ci il 8 may tarixində Türkiyənin İş Adamları ilə Görüşdə söylədiyi nitqində Soyqırım illərində Türkiyə Respublikasının yaradıcısı Mustafa Kamal Atatürkün Azərbaycana göstərdiyi böyük diqqəti yüksək qiymətləndirərək demişdir: ”... böyük Mustafa Kamal Atatürk 1918-1920-ci illərdə həmin erməni millətçilərinin, daşnaklarının azərbaycanlıların başına nə bəlalar gətirdiklərini yaxşı bilirdi. Azərbaycanda nə qırğınlar etmişdilər, yaxşı bilirdi. Məhz Mustafa Kamal Atatürkün və onun kimi insanların iradəsi nəticəsində 1918-ci ildə Türkiyənin Qafqaz Ordusu Azərbaycana gəldi, Naxçıvanda, Qarabağda, Gəncədə, Bakıda Azərbaycanlıları erməni qırğınından xilas etdi. Biz bunları unutmuruq”.
Keçən əsrdə müxtəlif məzmunlu təxribatlarla Azərbaycanlıları öz vətən torpaqlarından çıxarmaq məqsədini həyata keçirən ermənilər 1990-cı illərdə bu arzularına rus imperiya güclərinin imknları ilə nail olarkən Xocalı soyqrımı kimi bir tarix yazdılar. Bu soyqırım yaşadıldığı vaxtda da, indi də və həmişə erməni xislətinin açıq kodları kimi yaddaşlara həkk olunmuşdur.
1994-cü ildə Azərbaycan – Ermənistan arasında Atəşkəs elan edildi və danışıqlar masa arxasına keçdi. Nə oldu? Tarixin güzgüsü mətbuat səhifələrinə diqqət yönəltsək görərik ki, mənfur düşmən hər gün Atəşkəsi pozub. 25 il müddətində Ordumuz bu və ya digər şəkildə qəsbkar ermənilərdən ziyan görüb. Əsas məsələ bir qərinəlik uzun müddətdə Sülh danışıqları müsbət nəticə verməyib, beynəlxalq hüquq çərçivəsində 200 il ərzində hissə-hissə işğal olunmuş torpaqlarımız geri qaytarılmamaqla bərabər vaxtaşırı terrorlar olub, vətən igidlərimizi itirmişik.
Sözsüzdür ki, Atəşkəs hər dəfə bizim deyil, qorxaq, zəif erməni tərəfin təşəbbüsü olub. 2020-ci il Vətən müharibəmiz vaxtı da bütün dünyaya yalvaran və “göz yaşları” tökən ermənilər Atəşkəsə nail oldular. 2 həftəlik qızğın döyüşlərdə yüzlərlə canlı və eləcə də hərbi qüvvə itirən ermənilər xalqımızın ən qısa müddətdə qalib gələcəyindən qorxaraq yenə Rusiyaya sığındı və bu rəsmi saziş və ya hər hansı bir rəsmi sənədlə təsdiqlənməmiş müvəqqəti Atəşkəs razılığı əldə etdilər. Ancaq hər cür vandallığa qadir bu insanlıqdan naqis etniklər sivil, demokratik dövlət - Azərbaycanın beynəlxalq hüquq çərçivsində qəbul edilən razılaşmaya əməl etməsindən istifadə edərək cəbhədən aralıda yerləşən Azərbaycan şəhər və kəndlərinə - dinc əhalinin üzərinə raketlərlə, hətta baltistik raketlərlə zərbələr endirdi. Qədim və mərkəzi şəhərlərimizdən olan Gəncəyə 5 dəfə atılmış raketlər nəticəsində şəhərin çoxmənzilli yaşayış binalarının dağılması, vətəndaşlarımızın həlak olması, yaralanması, habelə, müxtəlif zərər çəkməsi, bundan başqa Strateji əhəmiyyətli Mingəçevir , eləcə də Tərtər, Ağdam, Füzuli şəhərlərimizin fasiləsiz atəşə tutulması, hətta Bakıya bombalar atılması erməni varlığının keçilməzlərindəndir.
Beləcə, 1918-ci il milli faciəmizi, Xocalı soyqırımını törətmiş, əlləri qanlı, üzü qara bu erməni etniklərindən humanist mahiyyətdə nəsə gözləmək mənasızdır.
Müvəqqəti Atəşkəsin əsası, şərti, hər iki tərəfdən olan ölənlərin və əsirlərin dəyişilməsi idisə demək ki, ermənilər öz ölülərinə qiymət qoymadan əksinə var qüvvələri ilə Azərbaycan torpaqlarını minalamamaqla insana-bəşərə xas mənəvi hisslərdən məhrum varlıqlar olduqlarını təsdir etdilər.
2 əsr boyu quldurluqla torpaqlarımızı qəsb edən, həm də təkcə torpaq deyil, milli-mənəvi irsimizi, mətbəximiz qarışıq hər dəyərimizi oğurlayan erməni tayfaları qanlarına, genlərinə hopmuş bu xasiyyətlərini davam etdirməkdədirlər.
Budur, növbəti erməni terroru. Dünən xalqımız, bütün dünyanın vicdan, ədalət hissi olan ictimaiyyəti Azərbaycan Dövlətinin işğaldan azad etdiyi Kəlbəcər rayonunda vəzifə borcunu yerinə yetirərkən 2 jurnalistin - Azərbaycan Televiziyasının operatoru Sirac Abışovun, Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC) əməkdaşı Məhərrəm İbrahimovun və Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini Arif Əliyevin minaya düşərək həlak olması, bir neçə nəfərin yaralanması xəbərindən sarsıldı.
Əgər ermənilərin qanında insanlıq adında bir hüceyrə olsaydı onlar işğal etdikləri torpaqlarımızdan əsl igid müharibəsində uduzub çıxdıqdan sonra minaladıqları torpaqların xəritəsini təqdim edərdilər. Əgər onların şüurunda qonşuluq kimi bir mənəvi dəyər olsaydı onlar qonşularının üzləşə biləcəkləri bu cür faciələrə səbəb olmamaq üçün mina xəritələrini mütləq verərdilər. Nəhayət, onların milli mentalitet hissi olsaydı, Azərbaycanda əsirlikdə olan soydaşlarına o minaları təmizləmək əmri verilə biləcəyini düşünüb xəritələri verərdilər...
Göründüyü kimi erməni xisləti qana susamış, əsl insana xas humanizm hisslərindən məhrumdur. Əgər mən rəssam olsaydım, ermənilərin gözlərini iki qan çanağı, üzlərini yırtıcı heyvanlar, əllərini mina xətləri kimi təsvir edərdim. Əgər mən bəstəkar olsaydım, erməni adlı bir musiqi lövhəsi yaradardım ki, orda yalnız vəhşi heyvanların qənimət əldə etdikdə çıxardıqları səslər eşidilərdi.
Mən ara- sıra şerlər yazıram. Bu şerlər arasında sözsüz ki, vətən məhəbbətimi ifadə edən misralar da var və mən dünən erməni terrorunun qurbanı olmuş günahsız və çox gənc, həyat eşqi, yaratmaq gücü, əsl vətəndaş insanlarımızın itkisindən xalqımızın ağrı-acısını bütünlüklə hiss edərək birinci Qarabağ müharibəsi vaxtı yazdığım bir şerimin bölüşürəm:
Gözlərinə qan dolubdur!
Şeytanlara görk olubdur!
Boş başına qulaqları yenə,
yenə yük olubdur!..
Vuran gəzir, qıran gəzir...
Erməni yox, ərməni yox...
Torpağında denən dığan, kölən gəzir!..
Silah götür, atlan haman.
Döyüş, döyüş Türk balası!
Türk adını, Türk sözünü
Tarixlərə daha möhkəm yazacaqdır
Savaşının sədası!
Bəli! Azərbaycan türkünün əsgəri əzəli torpaqlarımıza 200 ildə gəlmiş, hiylgərliklərlə məskunlaşmış, ərənlərimizi ailə torlarına salmış, qarış-qarış bizim ərazilərimizə yayılıb “yersiz gəldi, yerli qaç” məkrli siyasətlərini həyata keçirmişlər.
Artıq yeni əsrdir. Artıq onlara mənfur soyqırımçı xislətləri sübut olunmalı, onlar xülyaları olan dəryalara, minaladıqları torpaqlara kömülməlidirlər.