Filosof alimin 20 Yanvara həsr olunmuş məqaləsi Belçikada çap olunub
Dunya
Oxunub: 57
22 yan 2024 | 10:53


AMEA-nın Fəl­­­sə­­­fə və So­­­si­­o­­­lo­­­gi­­­ya İns­­­ti­­­tu­­­tu­­­nun Mul­­­ti­­­kul­­­tu­­­ra­­­lizm və To­­­le­­­rant­­­lıq fəl­­­sə­­­fə­­­si şö­­­bə­­­si­­­nin mü­­­di­­­ri, fəl­­­sə­­­fə elm­­­lə­­­ri dok­­­to­­­ru Xa­­­ti­­­rə Qu­­­li­­­ye­­­va­­­ın Azərbaycan xalqının 20 yanvar Faciəsi haqqında “Azerbaycan Halkının Bağımsızlık Bilincinin Yükselişinin Temeli” başlıqlı məqaləsi Belçikanın “Yeni Haber” qazetində dərc olunub.

Məqalədə 20 yanvar Faciəsinin baş vermə səbəbləri, Azərbaycan xalqının Ulu öndəri Heydər Əliyevin Qanlı Faciəsi ilə bağlı SSRİ hakimiyyətinə Sərt təpkisi haqqında bəhs olunur.

Xatirə Quliyevanın Qanlı 20 Yanvar hadisəsində tankların səsindən dənizdən didərgin düşmüş qağayılara həsr olunmuş “20 Yanvan balladası” şeri Martılar, Martılar” adı ilə (türk dilində) məqaləyə daxil edilmişdir.

Məqaləni təqdim edirik.

Hatira Guliyeva Azerbaycandan Yazıyor:

20 Ocak 1990. O zamandan 34 yıl geçti…

Azerbaycan Halkının Bağımsızlık Bilincinin Yükselişinin Temeli

20 Ocak 1990. O zamandan 34 yıl geçti. O sırada Rusya'nın müttefiki cumhuriyetlerden biri olan Azerbaycana yaşattığı korkunç trajedinin yaşandığı yılda 10 yaşındakiler şimdi 44, 34 yaşındakiler 67,66 yaşındakiler ise 100 yaşında artık bu acını ebediyyete taşımış ruhlar...

20 Ocak 1990'da SSCB'nin devasa Kızıl Ordusu birkaç saat içinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'yü yerle bir etti. Silahsız insanlar sadece vatanlarının yollarında ve sokaklarında değil, evlerinin balkonlarında ve pencerelerinin önünde de öldürüldü. O kurşunlar erkeği, kadını, çocuğu, yaşlıyı tanımadı-dev 1 milleti gözə aldı... Bir milleti kırdılar, kanını döktüler! Ertesi sabah toplu bir cenaze töreni düzenlendi. Rus hükümdarlarının kontrolünde!.. Gelenek beklemeden - zaman zaman Tek arzusu İstiklal olan yüzlerce kitleyi toprağa gömdüler. Tek arzusu Bağımsızlık olan yüzlerce kitleyi gelenek beklemeden toprağa verdiler. Aynı zamanda Milyonlarca insanın bu Ulusal Yas-Gömme Günü'ne Birlik və Dayanışma gösterisi olarak akın etmesi, Rus imparatorluğunun kalabalıkdan duyulan bir korkusuydu da. Bakü'de şehit kanının her damlasının binlerce Karanfil ile kaplanması ve yılın o gününden itibaren Karanfil'in yas çiçeği olması unutulmaz bir olaydı. Ancak, nefret edilen düşman, Olağanüstü Hal adı verilen Sıkıyönetim'in getirilmesinden sonra rahatladı. Neden olduğu dehşetin izlerini özel bir beceriyle "süpürdü". Şehir yavaş yavaş "renklendi"... Amaç anıları değiştirmekti.

Milli Tarih Hafızası hiç değişmedi! 40 günlük hüznün yerini yıl dönümü aldı. Tanıklar Kanlı Tarih yazdı. O tarih her yıl yeni anılar ve eserlerle doldu ve 20 Ocak oldu.

Fa­kat ki­me kim­den şi­ka­yet edesen­­? .. SSCB’nin o vaxt­ki reh­be­ri M.Qar­ba­ço­vun ken­di­sin­den özü­nemi İti­raz­lar, şi­ka­yet­ler ?! An­cak uzun yıl­lar son­ra bu kan­lı reh­ber 20 Ocak ola­yı­nı ken­di­si için “ders” ola­rak ka­bul et­ti­ği­ni iti­raf et­ti: “ka­la­ba­lık ba­kı­lı­nın ha­ya­tı ya­rım qal­dı.Mə­nə 20 Ocak ders ol­du”! .. Pe­ki ölen gü­ve­n? Bes kı­rı­lan umut­la­r? Böy­le­ce aman­sız di­van Kan­lı Ocak İm­pa­ra­tor­lu­ğu gü­cü­nü gös­ter­di.

Fa­kat 20 Ocak im­pa­ra­tor­lu­ğa halk ira­de­si­nin de gü­cü­nü gös­ter­di! Onu çok faz­la sars­ıtı! Tüm dün­ya bu kor­kunç fa­cia­yı kes­kin su­ret­de kı­na­dı! Bü­tün in­san­lar bu vah­şe­ti ya­şa­tan­la­ra nef­ret et­ti!

SSCB Yüksek Makamlarının Sahibi Haydar Aliyev'in 20 OCAK 1990 KAT­LIA­MINA Sert Tepkisi

Milli Tarih Hafızasının bu kitabında her şey - Azerbaycan Halkının Büyük Önderi, SSCB'de Yüksek Makamlar Sahibi Haydar Aliyev'in "Kanlı Ocak" Trajedisindeki Güçlü Pozisyonu da sayfalandırılmıştır. halka göre gerçek bir şahsiyetin hayatını tehlikeye atma okulu.Böyle bir okulun en büyük dersi Azerbaycan'da bağımsızlık şuurunun yükselmesiydi.

Azerbaycan halkının büyük lideri Haydar Aliyev, 20 Ocak 1990'da yaşanan trajediden 2 gün sonra, sağlığı nedeniyle sanatoryumda iken Azerbaycan halkının Sovyet Ordusu tarafından hunharca katledilmesine karşı sert tavır aldı. Azerbaycan SSC'nin Moskova'daki daimi temsilciliğine geldi ve SSCB-MK genel sekreteri M. Gorbaçov'un doğrudan talimatıyla gerçekleştirilen bu tarihi terör olayını sert bir şekilde eleştirdi. Bu, o dönem için ve tüm zamanlar için büyük bir kahramanlık örneğiydi.

Haydar Aliyev'in 20 Ocak 1990'da Sovyet Ordusu tarafından Azerbaycan halkına yönelik vahşice baskıya -teröre karşı sert duruşu, tarihteki 4. etkili üst düzey siyasi figür olarak Komünist Partiye katılmayı reddetmesiyle de doğrulanmaktadır. Tüm bu siyasi gerçekleri geride bırakarak, iç özgürlüğü, kahramanlığı ve onları harekete geçiren ulusal ruhun karizmasını koşullandırır. Haydar Aliyev'in SBKP unvanını kabul etmeyi reddetmesinin de, her başvurunun kendine göre nedenleri olduğu gibi, Böyük Önderin kendine de göre nedenleri vardı.

Rus Siyasi yorumcusu Nikolay Zenkoviç, "Haydar Aliyev'in Kader Yolları" kitabının "Haydar Aliyev ve SBKP" bölümünde şöyle yazıyor: "Böyle bir açıklamadan sonra karşılaşacağı zorlukları tahmin etmiş miydi? Hiç şüphe yok ki hayal ediyordu. Ne de olsa o bir DTK generaliydi. Her türlü saldırıyı ve manevi zulmü önceden biliyordu. Saldırıları ve manevi zulmü önceden görürdü. ...Sorumluluk seviyesinin farkında mıydı? Şüphesiz anlıyordu. Her şeye hazırdı. Adamı özellikle üzen şey, Sovyetler Birliği Komünist Partisi saflarından ayrıldığında, hala partiye inanan ve umut eden tüm saf ve dürüst komünistlere saygılarını sunmayı gerekli görmüş olmasıdır. Yeltsin'in kalbinden böylesine dokunaklı sözler, Şevardnadze ve Yakovlev'in uygulamalarında görülmez. Kendisini bu adımı atmaya iten başlıca nedenler dürüst ve inandırıcı bir dille anlatıldı".

Siyasi yorumcu, SSCB'nin en yüksek iktidar koltuğunda özel bir yere sahip olan Haydar Aliyev'in zamanın en etkili "biletini" - Sovyetler Birliği Komünist Partisi üyeliğini - reddetmesinin 3 ana nedenine dikkat çekiyor, onun kendi görüşlerini örnek vererek ve aslında milli vatansever kişiliğini tarihe resmediyor: "... Üç Sebep. İlk sebep. 20 Ocak 1990'da, Azerbaycan Komünist Partisi Merkez ve Merkez Komitesi'nin siyasi liderliği altında Azerbaycan halkına yönelik askeri saldırıdan sonra, Sovyetler Birliği Komünist Partisi saflarından ayrılma fikri aklıma geldi. Ocak ayındaki olaylarda aralarında yaşlıların, kadınların ve çocukların da bulunduğu yüzlerce masum sivil öldürüldü ve sakat bırakıldı."

Bu anti-hümanist, anayasaya aykırı ve yasal eylemi suçlarken, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesinin ve Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesinin bu suçu ortaya çıkarmasını ve suçluları ortaya çıkarmasını umuyordum. Kendimi hazırladım ve sabırla bekledim. Konuşmalarıma cevap yerine çok geçmeden partinin medya organlarında "Pravda" başta olmak üzere bana yönelik saldırılar düzenlendi, hakkımda uydurulan gerçekleri kitle iletişim araçlarında ispatlama çabalarım boşa çıktı. Yeniden yapılanmanın ana başarısı olan "vahiy" tek taraflı olduğunu kanıtladı. ...".

Nikolay Zenkovich'in yazdığı "Haydar Aliyev'in Kader Yolları" kitabının "Haydar Aliyev ve Sovyet Komünist Partisi" bölümünde Haydar Aliyev'in halkının tarihi topraklarına karşı gerçek vatansever tavrını doğrulayan Sovyetler Birliği Komünist Partisi saflarından istifasının ikinci nedeni hakkında nesnel-mantıksal sonuçlar da açıklandı. “İkinci sebep. "Üç yıldan fazla bir süredir, Merkezin ikiyüzlü politikası sonucunda, Sov. Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin desteklediği Ermeni milliyetçilerinin çabaları sayesinde Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinde ortaya çıkan şiddetli çatışma durumu sürdürülüyor. Aslında vilayet tamamen Azerbaycan'ın devlet yönetiminden çıkmıştır. Azerbaycan'ın devlet egemenliği ve toprak bütünlüğü anayasaya aykırı olarak ağır şekilde ihlal edilmiştir. Ermenistan ile Azerbaycan arasında ilan edilmemiş bir savaş var, neredeyse her gün iki taraftan da insanlar ölüyor. Bütün bunlar "hümanist ideoloji" ile Sovyet devleti için normaldir. Eminim parti yönetimi isteseydi, 1987-1988'de Karabağ sorunuyla ilgili milli mücadelenin yeni başladığı bir dönemde buna engel olabilirdi ve giderek artan çatışmaya ve ağır katliamlara neden olan bu katliamlara izin vermezdi. hem Azerbaycan hem de Ermeni halkına felaketler ve musibetler. Bu nedenle siyasi Merkez'in bu çatışmaya ihtiyacı var".

Yazarın öne sürdüğü sebepler arasında Azerbaycan halkının büyük lideri Haydar Aliyev'in 20 Ocak 1990 tarihinde bu partinin tarihindeki 4. Sovyet Ordusunun Azerbaycan halkını acımasızca ezmesine karşı sert bir duruş sergilemesi ve üçüncü ve nihai sonuç zaten dev siyasetçinin on yıllardır sistematize ettiği ve adım adım geliştirdiği onun hem özde, hem de Bağımsız Azerbaycan Devleti statüsünün kazanılmasına ilişkin arzu ve hedefini açıkça yansıtmaktadır.

"Üçüncü sebep. "Bütün toplumun demokratikleştiği, siyasi özgürlüklerin ve çoğulculuğun ilan edildiği bir dönemde, 1988'de Azerbaycan'da toprak bütünlüğü ve toplumun demokratikleşmesi için ayağa kalkan geniş demokratik hareket, Komünist Parti Merkez Komitesi'nin çabalarıyla boğulmuştur. Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi önderliğinde Azerbaycan'ın Bu yıllarda kaç kişi siyasi faaliyetleri nedeniyle baskı altına alındı. Bir buçuk yıldır iki milyon kişinin başkenti Azerbaycan'da sebepsiz yere olağanüstü hal yaşanıyor. İşte böyle bir durumda, Cumhuriyet Yüksek Sovyeti önünde "demokratik seçimler" için bir referandum yapıldı ve sonuçlar Birlik lehine kararlaştırıldı. OHAL'de herhangi bir demokratikleşme ve halkın iradesinin özgürce ifade edilmesini ummak saflık olur. Demokratik örgütler, seçmenlerin salt çoğunluğunun referanduma katılmaması ve referandum sonuçlarının tahrif edilmesi konusunu defalarca gündeme getirdi. Ancak Azerbaycan'ın komünist liderliği bu çağrıları dikkate bile almadı." "Hiçbir egemen devlet, birkaç egemen devleti ve bunun sonucunda ortaya çıkan özgürlükleri, yetkileri ve işlevleri içeremez".

"Haydar Aliyev'in Kader Yolları" kitabının yazarı, onun cesur karakterini bir kez daha yansıtan Haydar Aliyev'i bekleyen kaderi anladığını vurguluyor: gelemezdiniz, bilinçsizler genellikle parti yetkililerinin inisiyatifiyle kovulurdu. Sadece görevlerini listelemek nefes alıyor - SBKP Merkez Komitesi Siyasi Bürosu üyesi, uzun yıllar büyük bir cumhuriyetçi parti örgütünün başkanı, SSCB Bakanlar Konseyi'nin ilk başkan yardımcısı, bir general CPSU'nun silahlı bir birimi olan DTK. Ama şimdi Siyasi Büro'nun eski üyesi, SSCB Hükümeti'nin eski Birinci Başkan Yardımcısı... Masanın arkasında oturan kişi acı acı gülümsedi".

Haydar Aliyev'in bu korkusuz, katı, kahramanca özellikleri unutulmaz. Rusya'yı terk ediyor. Anavatanı olan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne sığınır. Yurttaşlarının İnsan Hakları için savaşır. Örneğin, 1990-1993 yıllarında, büyük lider Haydar Aliyev, Rusya Sovyet İmparatorluğu'nun siyasi liderliğinin talimatıyla Kızıl Ordu tarafından işlenen 20 Ocak trajedisini asıl vatan evladı olarak değerlendirilmek üzere bir karar taslağı hazırladı ve bu vatansever siyasi belge MR Nahçıvan Yüksek Meclisi tarafından 21 Kasım 1990 yıl tarihinde kabul edildi.

Ayrıca Haydar Aliyev, "Kanlı Ocak" a ithaf edilen resimlere gerçek bir estetik ve sanat eleştirmeni değerlendirmesi yaparak, "20 Ocak olaylarının bir trajediyi anlatmak için yeterli olmadığını" göstermiştir. 20 Ocak, Azerbaycan halkının ulusal özgürlük uğruna ve kimliğini savunmak için gösterdiği kahramanlığın bir örneğidir. Dolayısıyla kahraman Azerbaycan çocuklarının tankın altına düşüp ezildiğini göstermek yetmez, kahramanlıklarını, yiğitliklerini, ölümün gözlerine bakarak saldırgana karşı durduklarını da anlatmak gerekir. Belki de bu daha gerekli".

Büyük önder, fikir açısından görsel sanatlara ayrı bir önem verdiğinden, “20 Ocak”ı tasvir eden resimlere kahramanlık duygularının yansıtılmasını dilemiş ve talep etmiştir. "Buradaki eserler arasında maalesef böylesini görmedim. Belki de bu, Ocak olaylarından beri sadece buna ağlıyor olmamızdan kaynaklanıyor. Ancak halkımız üzülmenin yanı sıra Azerbaycan'ın kahraman evlatlarının Sovyetler Birliği ordusunun önünde durabilecek güçte olduğunu da gösterdi" .

Haydar Aliyev'in halkın ve insan haklarının edebiyattaki yansımasına ve kelime yaratıcılarının eserlerine çok değer vermesi karakteristiktir, bunu güzel sanatlardan, genel olarak tüm sanat türlerinden bekliyordu ve bu tesadüf değil. Ulu Önder'in, her şeyden önce sanatçılar, sanat eleştirmenleri ve onlardan daha çok ilkesel olarak bu konuda keskin bir konuşma yaptığı, daha bir orneg: "Peki ama nerede bu halk, o kahraman, o asi halk, milli özgürlük için çalışanlar? Neden? bu işlere yansımıyor mu?Tankın altında can vermiş bir mazlum var da tankın önünde duran Azerbaycanlı çocuk nerede?Neden imajı yok?"..

Konuşmanın devamında siyasi Lider, devlet başkanı, sanatçılara sanat eleştirmeni, estetisyen ve eleştirmen tavsiyeleri veriyor ve bu tavsiyeler, sanatçıların gelecekteki faaliyetleri için önemli fikirler olarak bugün de geçerliliğini koruyor. Sanatçılarla Konuşmadan bir örnek bu konuda tipiktir. Nitekim büyük önder Haydar Aliyev bu alıntıdaki düşüncelerinde hem yurttaş, hem de yaratıcı meselelerden arınmış olduğunu beyan etmektedir : "... mesela o mitingleri anlatacak olsanız bunlar da çok güzel işler olur. O zaman bu olayların neyle ilgili olduğu netleşecek. Yoksa bu tankın neden buraya geldiği bilinmiyor? Bu adam neden tankın altında? Bunu bir yargı olarak söylemiyorum. Ben bir vatandaşım. Ben yaratıcı konulara biraz aşina bir insanım ve kesinlikle politik bir figürüm. Ben siyasi görüşümü söylüyorum ve burada bir boşluk olduğunu düşünüyorum".

Görüldüğü gibi, konuşmadaki fikirler tam anlamıyla Haydar Aliyev'in milli vatansever-vatandaş çıkarlarını, ayrıca bir Milli Önder olarak halkla Birlik olma eylemini ifade etmektedir.

Bunun dışında Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri M. Gorbaçov'un doğrudan talimatıyla Azerbaycanlılara karşı işlenen Kanlı 20 Ocak 1990 olaylarına Haydar Aliyev'in sert duruşu, soykırım trajedisine o dönemdeki siyasi otoritelerin temsilcilerinden daha aktif bir şekilde tepki göstermesi teyit ediliyor ki bu, Azerbaycan halkının - milletin Milli Bağımsızlık şuurunun her daim yükselişi için gerçek bir temeldir.

Konumundan dolayı burada bir örnek üzerinde düşünmeyi uygun görüyoruz. Nitekim Haydar Aliyev, Azerbaycanlılara karşı arkasında yine Rusların durduğu "Hocalı" soykırımını şu şekilde tanımlamıştır: "Bütün Azerbaycan halkına karşı yöneltilen Hocalı soykırımı, akıl almaz zulmü ve insanlık dışı cezalandırma yöntemleriyle insanlık tarihinde bir vahşet eylemidir. Bu soykırım aynı zamanda tüm insanlığa karşı tarihi bir suçtur". Bu İnsanı suçun kaynakları 31 Mart Azerbaycanlıların soykırım dönemine gedip çıkıyor.

26 Şubat 1993'ün Haydar Aliyev'in ulusal lider ve gerçek yurttaş fikri ile Hocalı Soykırımı günü olarak tanınması tesadüf değildir. Ayrıca Haydar Aliyev tarafından 25 Şubat 1997'de çıkardığı N 498 sayılı Karar ile her yıl 26 Şubat günü saat 17:00'de Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında katliam kurbanlarına saygı göstergesi olarak bir dakikalık saygı duruşu ilan edilmiştir.

Ayrıca Haydar Aliyev'in 26 Mart 1998 tarihli emriyle 31 Mart Azerbaycanlıların soykırım günü olarak kutlanmaktadır.

EVET! Bu gün 20 Ocak 2024. O zamandan 34 yıl geçti.

20 Ocak 1990 kaahramanları Ana Vatan, Bağımsızlık his­ler­ile eli ya­lın. mü­him­mat sı­cak ev­le­ri­ni Ocak -qı­şın oğ­lan ça­ğın­da kar­lı-so­ğuk Va­tan so­kak­la­rı­na de­ğiş­tir­di­ler. Gün­ler­ce Ana Va­ta­nın Öz­gür­lü­ğü için si­ne­le­ri­ni si­per et­ti­ler. Gün­ler­ce aç -su­suz ba­ğım­sız­lık ar­zu­la­rı­nın nö­be­tin­de dur­du­lar.

Mil­yon­lar­ca idi on­lar! Tek er­kek­ler de­ğil­di Ana­va­tan için ”sa­va­şa atı­lan­lar”. Sa­de­ce genç­ler de de­ğil­di bu yi­ğit­ler. Ara­la­rın­da yaş­lı­lar da, az­yaş­lı­lar da var­dı! .. On­lar – sa­bah qa­ra­la­na­caq, pa­ra­la­na­caq, şe­hit ola­cak bu ki­şi­ler iş­çi idi, dok­tor­du, öğ­ret­men, iş­siz­di, öğ­ren­ci idi, köy­den gel­miş ba­sit kol­xoz­çu idi, böy­le­ce on­lar kit­le idi-Halk idi! Si­lah­la­rı bir­lik ol­du! Ta­lep­le­ri Ba­ğım­sız­lık idi!

Kim­ler­se du­yu­rur­du: Yı­ka­cak­lar! Ko­lay­ca ha­ki­mi­yet­le­ri­ni ver­mez­ler. Kim­ler­se an­la­tı­yor­du: da­ğıl­mak ge­re­kir, vu­ra­caq­lar! O Gün bu­gün ol­say­dı, uya­nık olur­du in­san­lar. Ama yıl­lar, o gün­ler ma­sum idi be­şer. Si­lah­sız­la­rın üze­ri­ne ken­di tor­paq­ğı üs­tün­de tank­lar ye­ri­di­lə­cə­yi­nə ina­na­maz­dı küt­le.

Duyulanlar gerçek oldu. İnanmadıkları başlarına geldi . Rus Ordusu yıl 1990, gün 20 Ocakda Azerbaycanda katliam yapdı! Dün­ya ta­ri­hi­ne Kan­lı Ocak adı ile ya­zı­lan bir katliam. Öyle bir katliam ki, 34 yıl keçmiş unudulmur.

Evet! Dün­ya si­lah­sız kit­le­nin bü­yük­lü­ğü­nü, si­lah­sız Hal­kın Ba­ğım­sız­lık az­mi­ni ga­li­bi­yet-Za­fer gi­bi ta­nı­dı ve des­tek­le­di.

ABD’­de “Los An­ge­les Ti­mes” qa­ze­ti ya­zı­yor­du: “20 Ocak’­ta ve 21-de dü­zen­le­nen se­fer­ler. 22-de dü­zen­le­nen top­lu ce­na­ze tö­re­ni her tür­lü mi­ting­le­ri ya­sak­la­yan ola­ğa­nüs­tü du­ru­ma kar­şı açık­tan açı­ğa mey­dan oku­mak­tır. Şe­hit­ler xi­ya­ba­nın­da dü­zen­le­nen ce­na­ze tö­re­ni “Mos­ko­va” meh­man­xa­na­sı­nın üst mer­te­be­le­rin­de yer­leş­ti­ril­miş özel pa­no ve kes­kin ni­şan­cı­lar ta­ra­fın­dan dik­kat­le ta­kip edi­li­yor­du. Tüm sert en­gel­le­re ve teh­li­ke­li gö­zal­tı­na rağ­men, gay­ret­li in­san­lar şe­hit­le­rin anı­sı­na la­yık ce­na­ze tö­re­ni­nin ya­pıl­ma­sı­na ba­şar­dı­lar. (23 Ocak 1990).

“Bir­le­şik Kral­lık’­ta “The Ti­mes” ga­ze­te­si vur­gu­lu­yor­du: “Azer­bay­can’­da­ki as­ke­ri ope­ras­yon­dan 10 gün son­ra Sov­yet yö­ne­ti­mi ara­sın­da cid­di ih­ti­la­fın ol­du­ğu or­ta­ya çık­tı, bu ise Sov­yet ya­pı­sı­nın te­mel sü­tun­la­rı­nın sil­ke­len­me­si de­mek­tir. (29 Ocak 1990).

Bu söy­le­nen­ler ger­çek ol­du ve 1990 ta­ri­he Kan­lı 20 Ocak ha­di­sə­lərn­dən düz bir yıl, tek bir yıl son­ra son­ra bi­zim hal­kın sü­tun­la­rı­nı sil­kə­lə­di­yi SSCB pa­ram­par­ça ol­du. Cum­hu­ri­yet­ler kop­tu, im­pa­ra­tor­luk 15 ay­rı par­ça­ya bö­lün­dü. Da­ha bir yıl son­ra im­pa­ra­tor­luk si­ya­si dar­bey­le yüz yü­ze kal­dı ve bağ­la­yın ye­ri­den Mos­ko­va üze­ri­ne bağ­la­yın ye­ri­dil­di.Föv­qə­la­də du­rum ilan ede­ne Ola­ğa­nüs­tü Du­rum ilan edil­di ve 22 Ağus­tos 1991’de Vöv­qə­la­də Du­rum Dev­let Kmis­si­ya­sı­nın üye­le­ri tu­tuk­lan­dı! .. Bu yüz­ler­ce şe­hit olan, hat­ta ka­yıp dü­şen ma­sum, Öz­gür­lük ar­zu­lu in­san­la­rın ru­hu­nun öf­ke­si, ya­ra­lı hal­kın şe­hit ah-na­le­si idi…

1991 yı­lın­da Ağus­tos ayın­de SSCB as­lın­da çök­müş­tür yap­tık­tan son­ra 20 Ocak ola­yı­nın te­mel ol­du­ğu Azer­bay­can ba­ğım­sız­lı­ğı için mut­lak esas­lar oluş­tu.

1991, 18 Ekim Yük­sek Sov­yet top­lan­tı­sın­da 360 de­pu­ta­tın­dan 258-si yer al­dı­ğı ya­pa­ca­ğı səs­verm­də “Dev­let ba­ğ­ı­m­sız­­lı­ğı hak­kın­da Ana­­ya­sa Ya­sa­sı” nın oy­bir­li­ğiy­le ka­bul edil­me­si ar­tık 20 Ocak ola­yı şe­hid­le­ri­nin ta­ri­hi za­fe­ri idi! Yüz­ler­ce şe­hit ru­hu­nun Bay­ram za­fe­ri idi. O za­man­dan 34 yıl geç­ti. Azer­bay­can hal­kı Kan­lı 20 yan­va­rı ken­di ba­ğım­sız­lık ta­ri­hi­nin unu­tul­maz say­fa­sı ola­rak ka­bul edi­yor. Te­sa­dü­fi de­yil ki, 20 Ocak gü­nü her yıl Ulu­sal ola­rak yük­sek dü­zey­de kay­de­di­lir. 20 Ocak şe­hit­le­ri­nin ru­hu­nu sür­dür­mek məq­sə­di ile ger­çek­leş­ti­ri­len ön­lem­ler doğ­rul­tu­sun­da on­lar Azer­bay­can­’ın baş­ken­ti Ba­kü şeh­ri­nin en gü­zel ye­rin­de Da­ğüs­tü park­ta def­n o­lun­muş­tur. 20 Ocak şe­hit­le­ri­nin anı­sı­na gü­zel anıt kom­lek­si oluş­tu­rul­muş, şe­hit­le­rin tek tek ad­la­rı ko­ru­yan okul­lar ve s.fea­liy­yet gös­te­rir. 20 Ocak ola­yı Şə­hid­lə­ri­miz hak­kın­da ka­la­ba­lık des­tan­lar, şi­ir­ler, şar­kı­lar, re­sim­ler oluş­tu­ru­lur. Her yıl mil­yon-mil­yon va­tan­da­şı­mız 20 Ocak gü­nü Şəhd­lər xi­yan­ba­nı­na yü­rü­yüş edir ve Fahr-xi­ya­ban ka­ran­fil çi­çek­le­ri­nin de­ni­zi­ne dö­nü­yor. On­la­rın kan­la­rı­na ben­ze­yen bu çi­çek­ler sü­rek­li ola­rak gün­cel­le­nir ve ha­fı­za­lar­da bu ka­nın unu­dul­maz­lı­ğı­nı be­lir­ti­yor.

34 yıl öt­sə de on­lar yad­daş­la­rı­mız­da, yü­rek­le­ri­miz­de ya­şı­yor ve tüm hal­kı­mız bi­li­yor, ge­le­cek ne­sil­le­re öğ­re­ti­li­yor ki, 20 Ocak kur­ban­la­rı­nın za­fe­ri Ta­rih­ler bo­yu Va­tan üze­rin­de dal­ga­la­na­cak -Ma­vi-kır­mı­zı-ye­şil Bay­ra­ğı­mı­zı bi­ze bah­şet­ti.

Biz­ler­de de­yim var: “Top­rak uğ­run­da ölen var­sa va­tan­dır‘! Ne ta­lih­li (ne mut­lu­yuz!) 100-le şe­hi­di­miz ma­vi gök­yü­zü al­tın­da, ye­şil top­rak üze­ri­ne dö­kü­len al kan­la­rı ile tor­pa­ğı­mı­zı ye­ni­den Va­tan et­ti­ler! Ken­di kan­la­rı ile top­rak­la­rın kut­sal ol­du­ğu­nu doğ­ru­la­dı­lar.

Evet Ba­rış gü­zel­dir! An­cak ba­rış gü­zel­se, Top­rak­lar kut­sal­dır! 20 ocak şe­hid­le­ri­miz bi­ze bu der­si öğ­ret­ti­ler.

30 yıl duşman işğalında olan Vatan topraklarımız uğrunda savaşan, canlarını, kanlarını kurban verən mukaddes şehidlerimiz bu dersin bilgi gücü ilə 20 ocak kanlı ynvar tarihini yaşatdılar.

Evet Ağrı da büyür. Bunu 34 yılda öğrendik. Unutulmaz ağrılaımızla Azerbaycanlıların çaresiz Kanlı 20 Ocak Faciası da tüm soykrımlarımız gibi artık 34 yaşında. Zafer ülkesi Azerbaycan halkı 34 yıllık Milli Tarih Hafızası ile bağımsızlığının zirvesine doğru adım atıyor.

Bu gün Azerbaycan Zefer ülkesi olarak vatan uğrunda Şehitlik tarihimizin her syfasını uca tutur!..

NOT: Bu ya­zı­nın ya­za­rı-ben Ha­ti­ra Gu­li­ye­va ge­nel ola­rak hal­kı­ma ya­şa­tı­lan veh­şet­le­re iti­raz ola­rak Mos­ko­va’­da ça­lış­tı­ğım Dün­ya Ede­bi­ya­tı Ens­ti­tü­sü’n­de Sov.KP üye­si bi­le­tim­dən im­ti­na et­dim. Bu­nun na­sıl bir ce­sa­ret ge­rek­tir­di­ği ve han­gi cid­di so­run­la­ra ne­den ola­bi­le­ce­ği­ni Sov­yet ya­pı­sı­nın ve ha­kim par­ti­nin üye­si ol­muş her kes iyi bi­lir … Mem­le­ke­te dön­düm ve ya­kın aile üzv­lə­rim­lə bir­lik­te 15-19 Ocak ta­rih­le­rin­de halk kit­le­le­ri ile bir­lik­te mey­dan­lar­da ieti­raz­la­ra ka­tıl­dım. Son­ra da deh­şet­li kat­li­am ol­du. 17 yaş­lı Er­kek kar­de­şim Cum­hur baş­kan­lı­ğı bi­na­sı­nın önün­dü kat­lia­ma eti­raz eden­le­rin üze­ri­ne ge­lir gi­bi (hay­la­da ina­na­mı­yo­rum, eger kit­le da­ğıl­ma­say­dı, tank­lar da­yan­ma­ya­cak­lar­dı ve tüm eti­raz­cı­lar mahv edi­le­cek­di!) tank­la­rın he­ya­can­lı ses­le­rin­de kork­muş kit­le­ri­nin çak­naş­ma­sın­da kes­kin düş­dü ve ezil­di.1990 yıl­lar­da mo­bil te­le­fon­lar yok idi. So­kak­da­kı av­to­mat te­le­fon­lar ça­lış­mı­yor­du. Yü­re­gi­nin üzə­ri­nə çok­say­da in­san çık­mış kar­de­şi­mi biz bu­la­ma­dık. Yal­nız gec sa­at­lar­da bir kaç genc evi­mi­ze ge­tir­di. Kar­de­şi­min du­ru­mu çok kö­tü idi. Ah­şa­ma gi­bi onu ken­di­miz iyi­leş­dir­me­ye ça­lış­sak da du­ru­mu keç­dik­ce da­ha da kö­tü­ye get­di. Evi­mi­zin önün­de (Mon­tin, osk­va pros­pek­ti, 80/2.”Sko­rı­nın he­ye­ti”) Acil ser­vis ça­lış­sa da te­le­fon­la olan çağ­rı­la­rı­mı­za dok­tor­lar gel­mi­yor­du . Har­bi du­rum ela­nı edil­di­yin­den so­ka­ka çı­kış da ya­sak idi. He­yet­ler­de si­lah­lı rus (bel­ke de Rus odu­su ile Azer­bay­ca­na gel­miş er­me­ni­ler) harb­çi­le­ri növ­be­ler çe­kir­di­ler. Ben mec­bur ka­lıp ev­den çık­dım. Acil ser­vi­se get­dim. İçi­re çe­tin­lik­le gi­re bil­dim. Dok­tor is­te­di­gi­mi bil­dir­di­yim­de her­bi ge­yim­de hiç dok­to­ra ben­ze­me­ye ki­şi­ler do­nuk ba­kışlr­la ba­na bak­dı­lar. Azer­bay­can­lı bir tıbb ça­lı­şa­nı böy­le yok idi. He­ya­ca­nı­mı boğ­ma­ğa mec­bur idim. On­lar­dan yar­dım is­te­dim. Di­şar­da göz­le, söy­le­di­ler ve 1 az­dan be­nim­le 2 har­bi ge­yim­li er­kek per­so­nal evi­mi­ze gel­di. Kar­de­şi­min yü­re­gi­ne “ku­lak asıb”, tan­si­yo­nu­nu cont­rol edib, bi­ze uy­ku ela­cı­mı­zın olup-ol­ma­dı­ğı­nı sor­du­lar, bu­lub ver­dik ve bi­ze bu­ra­kın din­len­sin, söy­le­yip kal­dık­la­rın­da, bi­ze iti­raz et­me­ye ge­rek yok. Har­bi “föv­ka­la­de du­rum”-dur, so­ka­ka çık­ma­yın - tev­siy­ye­le­ri­ni edip get­di­ler…

Bi­li­yor­mu­suz, 20 Ocak De­niz­de­ki va­him as­ke­ri alarm ses­le­rin­den Ha­zar­’ın ebe­di va­tan­daş­la­rı mar­tı­lar göç düş­müş­ler­di. Ben onlara Türki yazdm.

NOT: Bu ya­zı­nın ya­za­rı-ben Ha­ti­ra Gu­li­ye­va ge­nel ola­rak hal­kı­ma ya­şa­tı­lan veh­şet­le­re iti­raz ola­rak Mos­ko­va’­da ça­lış­tı­ğım Dün­ya Ede­bi­ya­tı Ens­ti­tü­sü’n­de Sov.KP üye­si bi­le­tim­dən im­ti­na et­dim. Bu­nun na­sıl bir ce­sa­ret ge­rek­tir­di­ği ve han­gi cid­di so­run­la­ra ne­den ola­bi­le­ce­ği­ni Sov­yet ya­pı­sı­nın ve ha­kim par­ti­nin üye­si ol­muş her kes iyi bi­lir … Mem­le­ke­te dön­düm ve ya­kın aile üzv­lə­rim­lə bir­lik­te 15-19 Ocak ta­rih­le­rin­de halk kit­le­le­ri ile bir­lik­te mey­dan­lar­da ieti­raz­la­ra ka­tıl­dım. Son­ra da deh­şet­li kat­li­am ol­du. 17 yaş­lı Er­kek kar­de­şim Cum­hur baş­kan­lı­ğı bi­na­sı­nın önün­dü kat­lia­ma eti­raz eden­le­rin üze­ri­ne ge­lir gi­bi (hay­la­da ina­na­mı­yo­rum, eger kit­le da­ğıl­ma­say­dı, tank­lar da­yan­ma­ya­cak­lar­dı ve tüm eti­raz­cı­lar mahv edi­le­cek­di!) tank­la­rın he­ya­can­lı ses­le­rin­de kork­muş kit­le­ri­nin çak­naş­ma­sın­da kes­kin düş­dü ve ezil­di.1990 yıl­lar­da mo­bil te­le­fon­lar yok idi. So­kak­da­kı av­to­mat te­le­fon­lar ça­lış­mı­yor­du. Yü­re­gi­nin üzə­ri­nə çok­say­da in­san çık­mış kar­de­şi­mi biz bu­la­ma­dık. Yal­nız gec sa­at­lar­da bir kaç genc evi­mi­ze ge­tir­di. Kar­de­şi­min du­ru­mu çok kö­tü idi. Ah­şa­ma gi­bi onu ken­di­miz iyi­leş­dir­me­ye ça­lış­sak da du­ru­mu keç­dik­ce da­ha da kö­tü­ye get­di. Evi­mi­zin önün­de (Mon­tin, osk­va pros­pek­ti, 80/2.”Sko­rı­nın he­ye­ti”) Acil ser­vis ça­lış­sa da te­le­fon­la olan çağ­rı­la­rı­mı­za dok­tor­lar gel­mi­yor­du . Har­bi du­rum ela­nı edil­di­yin­den so­ka­ka çı­kış da ya­sak idi. He­yet­ler­de si­lah­lı rus (bel­ke de Rus odu­su ile Azer­bay­ca­na gel­miş er­me­ni­ler) harb­çi­le­ri növ­be­ler çe­kir­di­ler. Ben mec­bur ka­lıp ev­den çık­dım. Acil ser­vi­se get­dim. İçi­re çe­tin­lik­le gi­re bil­dim. Dok­tor is­te­di­gi­mi bil­dir­di­yim­de her­bi ge­yim­de hiç dok­to­ra ben­ze­me­ye ki­şi­ler do­nuk ba­kışlr­la ba­na bak­dı­lar. Azer­bay­can­lı bir tıbb ça­lı­şa­nı böy­le yok idi. He­ya­ca­nı­mı boğ­ma­ğa mec­bur idim. On­lar­dan yar­dım is­te­dim. Di­şar­da göz­le, söy­le­di­ler ve 1 az­dan be­nim­le 2 har­bi ge­yim­li er­kek per­so­nal evi­mi­ze gel­di. Kar­de­şi­min yü­re­gi­ne “ku­lak asıb”, tan­si­yo­nu­nu cont­rol edib, bi­ze uy­ku ela­cı­mı­zın olup-ol­ma­dı­ğı­nı sor­du­lar, bu­lub ver­dik ve bi­ze bu­ra­kın din­len­sin, söy­le­yip kal­dık­la­rın­da, bi­ze iti­raz et­me­ye ge­rek yok. Har­bi “föv­ka­la­de du­rum”-dur, so­ka­ka çık­ma­yın, - tev­siy­ye­le­ri­ni edip get­di­ler…

Bi­li­yor­mu­suz, 20 Ocak De­niz­de­ki va­him as­ke­ri alarm ses­le­rin­den Ha­zar­’ın ebe­di va­tan­daş­la­rı mar­tı­lar göç düş­müş­ler­di. Ben onlara Türki yazdm.

Martılar, Martılar

Sizler nereye, çöller nereye?
Sizler nereye, bu yabancı
göller nereye ?
Ah dönünüz yuvanıza
Küs göç etmiş vatandaşlar
Martılar, Martılar, Martılar!

Bilmezsiniz kanadınıza kurşun değer.
Bilmezsiniz kaddinizi tanklar eğer.
Masum, suçsuz denizler ...
Dost, yabançı gemiler...
Ah dönünüz yuvanıza
Küs göç etmiş vatandaşlar
Martılar, Martılar, Martılar!

Çırpılırsız taş-keseye
Of!.. öfkeli-öfkeli
Derdinizi çeken yok tek.
Dert birmidir, dert onmudur
çeke bilek! ..
Duyuyorum kuşlar sizi.
Bir söylenin o kanlı gün, kanlı gece
Sizlerdemi karalandız, paralandız,
Kayıp düştü balanız,
Şehit oldu yakın-uzak əkrabanız? ..
Sesinizden bir inilti yükselir...
Dözün, dözun, dözun kuşlar! ..
Bir gün – gec-tez
dine gelir kör padişahlar,
sarı-siyah karavaşlar …
Ah dönünüz yuvanıza

Küs göç etmiş vatandaşlar
Martılar, Martılar, Martılar!
Hatira tek bir Sağ kol var, biz getirelim!
Simge gibi bir kanat da siz getirin ..

Anıt yapalım biz Özgürlük meydanında
Kayıp düşen şehitlere!
Şehit olan askerlere!
Dünya Için Siz kimsiniz?
Biz kimiz ki? ..
Bu tarihi yaşatacak toprak,
taşlar …
Ah dönünüz yuvanıza
Küs göç etmiş vatandaşlar
Martılar, Martılar, Martılar!

(Hatira Guliyeva)

Evet bu gün Kanlı 20 Ocak! Evet bu yıl 20 Ocak etkinliğinin 34 yıl dönümü. O zamandan 34 yıl geçti…

20 Ocak - Kanlı Ocak faciası Azerbaycan'ın her yerinde ortaokullarda, yüksek okullarda ve çeşitli alanlardaki işyerlerinde anıldı. Ne de olsa o dönemde Fakhri Khiyaban ile birlikte ülkemizde ilk ayrı Şehitlikler oluşturuldu. Bakü'ye girmeden önce Rus Ordusu tarafından tahrip edilen insanların gömüldüğü mezarlıklar... Bugünlerde Şeref Sokağı'na ve o Şehitliklere akış durmuyor.


mənbə:www.science.gov.az saytı
14-07-2024, 22:58
Heydər Əliyev və Azərbaycanda akademik elm sahələrinin inkişafı (1970-1980-ci illər)
27-06-2024, 09:51
Azərbaycanın iki boksçusu Avropa birinciliyində bürünc medalı təmin edib
27-06-2024, 09:44
Mehriban Əliyeva Silahlı Qüvvələr Günü münasibətilə paylaşım edib
21-06-2024, 10:34
Ququş haqqında yeni sənədli film təqdim olunub
21-06-2024, 10:27
Qars müqaviləsindən Şuşa Bəyannaməsinədək uzanan tarixi yol
20-06-2024, 09:40
Prezidentin adından saxta müraciətlər: şəbəkə ifşa olundu
20-06-2024, 09:33
Zəngəzur dəhlizində bu qüvvələr dayanacaq - Detallar
20-06-2024, 09:28
Ərdoğan Putinlə görüşə hazırlaşır: masada nələr var?
19-06-2024, 15:53
Azərbaycanlı zəvvarların səhhəti necədir? - AÇIQLAMA
19-06-2024, 15:47
Bakıda doğum evinin yaxınlığında baş verən yanğınla bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA
19-06-2024, 15:35
O ERMƏNİ VİKİPEDİYASINDA TƏBLİĞ OLUNUR
18-06-2024, 15:11
AZƏRBAYCAN DÖVLƏTİNİ VƏ XALQINI ONİLLƏR BOYU TƏHQİR EDƏN, ERMƏNİNİ BİZİMLƏ MÜQAYİSƏDƏ UCA TUTAN
16-06-2024, 17:58
II HİSSƏ. HAKİM ŞƏHLA SÜLEYMANOVANIN İKİÜZLÜ QƏRARININ AQİBƏTİ, SÜDQABI MƏSƏLƏSİ VƏ "HEÇ-HEÇƏ" PLANI
15-06-2024, 21:26
Azərbaycan Xalqının Böyük Oğlu
14-06-2024, 18:59
HAKİM ŞƏHLA SÜLEYMANOVANIN İKİÜZLÜ QƏRARININ AQİBƏTİ, SÜDQABI MƏSƏLƏSİ VƏ "HEÇ-HEÇƏ" PLANI
12-06-2024, 15:16
Azərbaycan elminə ağır itki üz verib
12-06-2024, 11:05
Pediatr Fərəh Vahabova: “Uşaqlara evdə hazırlanmış dondurma yeməyi tövsiyə edirəm”
11-06-2024, 18:40
ANONS! ANONS! ANONS! AYDIN ƏLİ-ZADƏNİN BARƏMDƏ II ŞİKAYƏTi DƏ RƏDD EDİLDİ! AMMA...
8-06-2024, 18:34
COP29: yeni əməkdaşlıq formalarının axtarışında
8-06-2024, 18:03
Filosof Alim Beynəlxalq Konqresdə Məruzə ilə Çıxış Edib
8-06-2024, 17:47
Coğrafiya İnstitutunda COP29-la bağlı beynəlxalq elmi-praktiki konfrans keçirilib
8-06-2024, 17:41
Qlobal iqlim dəyişkənliklərinin ekoloji mühitə təsiri mövzusunda beynəlxaq konfrans keçiriləcək
6-06-2024, 11:08
“İctimai sağlamlıq” adlı jurnal işıq üzü görüb
6-06-2024, 10:31
İlk dəfə insanda quş qripi A(H5N2) aşkarlanıb
3-06-2024, 14:27
Səhiyyə Nazirliyinin səlahiyyətləri artırılıb - Fərman
3-06-2024, 14:23
Milli dövlət ideologiyası məsələsinin Heydərizm, Qandiizm və Kamalizm ideologiyaları kontekstində müqayisəli təhlili
24-05-2024, 11:53
Azərbaycan və Tacikistan arasında təhsil kvotasının sayı artırılacaq
«    İyul 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031